Tag Archives: clinical trial

Q&A: Fasering van klinische proeven

Klik op de afbeelding voor een grotere weergave (via Box.net)

Op Wikipedia wordt met een overzichtelijke tabel op beknopte wijze de fasering van klinische proeven uitgelegd. Met behulp van deze informatie heb ik een iets fraaiere weergave van de tabel gemaakt.

Klik op de afbeelding voor een grotere weergave.

Summary of clinical trial phases
Phase Primary goal Dose Patient monitor Typical number of participants Success rate[2] Notes
Preclinical Testing of drug in non-human subjects to gather efficacy, toxicity and pharmacokinetic information Unrestricted Scientific researcher No human subjects, in vitro and in vivo only Includes testing in model organisms. Human immortalized cell lines and other human tissues may also be used.
Phase 0 Pharmacokinetics; particularly oral bioavailability and half-life of the drug Small, subtherapeutic Clinical researcher 10 people Often skipped for Phase I.
Phase I Dose-ranging on healthy volunteers for safety Often subtherapeutic, but with ascending doses Clinical researcher 20–100 normal healthy volunteers (or cancer patients for cancer drugs) Approx. 70% Determines whether drug is safe to check for efficacy.
  • Phase Ia: In single ascending dose studies, small groups of subjects are given a single dose of the drug while they are observed and tested for a period of time to confirm safety.
  • Phase Ib: Multiple ascending dose studies investigate the pharmacokinetics and pharmacodynamics of multiple doses of the drug, looking at safety and tolerability.
Phase II Testing of drug on participants to assess efficacy and side effects Therapeutic dose Clinical researcher 100–300 participants with a specific disease Approx. 33% Determines whether drug can have any efficacy; at this point, the drug is not presumed to have any therapeutic effect
  • Phase IIa studies are usually pilot studies designed to demonstrate clinical efficacy or biological activity (‘proof of concept’ studies);
  • Phase IIb studies determine the optimal dose at which the drug shows biological activity with minimal side-effects (‘definite dose-finding’ studies).
Phase III Testing of drug on participants to assess efficacy, effectiveness and safety Therapeutic dose Clinical researcher and personal physician 300–3,000 people with a specific disease 25–30% Determines a drug’s therapeutic effect; at this point, the drug is presumed to have some effect
Phase IV Post marketing surveillance in public Therapeutic dose Personal physician Anyone seeking treatment from a physician N/A Monitor long-term effects

bron: https://en.wikipedia.org/wiki/Phases_of_clinical_research (geraadpleegd 23 oktober 2022).

Decision tree to establish a whether a study is a clinical trial – Uit Annex I van de Q&A Regulation (EU) No 536/2014 (versie april 2022)

Op 13 april 2022 is versie 6 gepubliceerd van het Questions and Answers Document Regulation (EU) 536/2014, met in Annex I opgenomen een bijgewerkte ‘Decision tree to establish a whether a study is a clinical trial‘. Deze ‘Decision tree’, of in het Nederlands beslisboom, kan als hulpmiddel worden toegepast bij het beoordelen of er sprake is van een klinische proef met een geneesmiddel of niet, alsmede of het een klinische proef met een beperkte interventie betreft. Omdat de beslisboom in het Q&A document meerdere pagina’s beslaat heb ik voor het gemak de tabel en de teksten aan elkaar gestikt en er een doorlopend geheel van gemaakt. Continue reading Decision tree to establish a whether a study is a clinical trial – Uit Annex I van de Q&A Regulation (EU) No 536/2014 (versie april 2022) →

Inspectiebevindingen periode 2018 – 2019 van onderzoek uitgevoerd door onder andere de Universitaire Medische Centra

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft op 16 december 2020 de bevindingen gepubliceerd van haar inspecties die zijn uitgevoerd in de periode 2018 en 2019 van het onderzoeker-geïniteerd onderzoek van onder andere de Universitaire Medische Centra (UMC).

De belangrijkste bevindingen zijn samengevat in de factsheet die te downloaden is via de de website van IGJ (en via de link hieronder).

Verbeterpunten uit de factsheet:

Waar is verbetering nodig? Er zijn onderdelen die nog kunnen worden verbeterd. De belangrijkste verbeteringen zijn:

  • Het informed consent proces (de toestemmingsprocedure) was nog niet overal voldoende op orde. In een paar klinische onderzoeken voerden de onderzoekers al studiehandelingen uit, voordat de proefpersoon het schriftelijk informed consent getekend had. Het gaat dan bijvoorbeeld om:
    •  studiehandelingen als randomiseren (proefpersonen worden op basis van het toeval aan een van de groepen toegewezen);
    • het voor toediening gereed maken van een geneesmiddel voor onderzoek;
    • het laten invullen van een vragenlijst voor het onderzoek door de proefpersoon/patiënt.
  • Er werd onvoldoende onderscheid gemaakt tussen het uitvoeren van klinisch onderzoek en de reguliere behandeling van patiënten. Hierdoor werden handelingen niet altijd volgens het goedgekeurde studieprotocol uitgevoerd. Ook waren handelingen niet voldoende opgeschreven.
  • De training van studiehandelingen door het onderzoeksteam was onvoldoende beschreven. Hierdoor was niet vast te stellen of iedereen binnen een onderzoeksteam precies wist welke studiehandelingen er moesten plaatsvinden en hoe je die moest doen.
  • In sommige gevallen bevatten de onderzoeksdatabases of de documenten met studiegegevens ook persoonsgegevens van proefpersonen. Dit mag niet. Alleen de behandelaar en het onderzoeksteam dat betrokken is bij de behandeling van de proefpersoon mag weten welke patiënt er aan een proefpersoonnummer gekoppeld is
  • Documenten ontbraken in het papieren of elektronische dossier van het onderzoek of waren op andere plekken opgeslagen zonder referentie naar de opslagplek. Hierdoor is reconstructie van het onderzoek tijdens de uitvoering en gedurende de bewaartermijn van het onderzoeksdossier lastig

– Bron: Toezicht op klinisch onderzoek: inspecties bij de UMC’s 2018-2019, pagina 2 – 3

Naar aanleiding van de inspecties van het klinische onderzoek met medische hulpmiddelen merkt IGJ in haar factsheet de volgende verbeterpunten op:

Interne manier van werken niet altijd op orde. De werkwijze in sommige UMC’s bood niet altijd het juiste vangnet als een onderzoeker het soort onderzoek zoals beschreven stond in het protocol niet juist had bepaald. Daarbij ging het over de vraag of het een klinisch onderzoek met een medisch hulpmiddel was. Of als de onderzoeker de toepassing van het medisch hulpmiddel zelf verkeerd ingeschat had. Het gevolg hiervan was dat bij verschillende dossiers de inschatting van de onderzoeker onjuist was. Het betreffende klinisch onderzoek was dan niet volgens de wet bij IGJ aangemeld. Ook waren ernstige ongewenste voorvallen niet bij IGJ gemeld. Belangrijker: in dat soort gevallen werden de onderzoeken dan soms ook niet door interne hulpmiddelen experts bekeken. Het meekijken van deze experts moet nu juist onnodige risico’s voor patiënten kleiner maken.

– Bron: Toezicht op klinisch onderzoek: inspecties bij de UMC’s 2018-2019, pagina 3

In haar factsheet gaat IGJ ook kort in op een aantal ontwikkelingen en knelpunten waar opdrachtgevers en onderzoekers tegenaan lopen.

Inspectierapporten naar aanleiding van de bezoeken aan de instellingen

Niet alle IGJ inspectierapporten zijn online beschikbaar. Het is IGJ namelijk op grond van artikel 29 van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) niet toegestaan inspectierapporten van klinisch geneesmiddelenonderzoek openbaar te maken.

Wel beschikbaar zijn de rapporten van de IGJ inspecties van het klinisch onderzoek met medische hulpmiddelen. Deze zijn te downloaden via de website van IGJ en via de links in de opsomming hieronder:

Het rapport naar aanleiding van het inspectiebezoek aan het Radboudumc in Nijmegen is het enige inspectierapport dat nog niet beschikbaar/gepubliceerd is. Zodra deze beschikbaar is zal deze worden toegevoegd aan de opsomming hierboven. Update 11 maart 2021: Het rapport naar aanleiding van het inspectiebezoek aan het Radboudumc in Nijmegen is inmiddels beschikbaar en toegevoegd aan bovenstaande opsomming.

Nieuwe ICMJE vereisten omtrent delen van onderzoeksdata: ‘data sharing statement’ & ‘data sharing plan’

Via een artikel, dat tegelijkertijd in dertien wetenschappelijke tijdschriften is gepubliceerd, heeft het International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) op 6 juni 2017 de nieuwe ICMJE vereiste omtrent het delen van onderzoeksdata bekend gemaakt.

  • Vanaf 1 juli 2018 geldt voor manuscripten die betrekking hebben op de resultaten van klinische proeven en die bij een ICMJE tijdschrift voor publicatie worden aangeboden de verplichting dat deze zijn voorzien zijn van een ‘data sharing statement’.
  • Voor klinische proeven die op of na 1 januari 2019 starten met de ‘enrollment’ geldt dat bij de registratie van de klinische proef in een clinical trial register een ‘data sharing plan’ moet worden opgenomen. Veranderingen in het ‘data sharing plan’ nadat de klinische proef is geregistreerd zouden bij het indienen van het manuscript moeten worden gemeld in de ‘data sharing statement’. Daarnaast zou de informatie in het trial register bijgewerkt moeten worden.

“Some ICMJE member journals already maintain, or may choose to adopt, more stringent requirements for data sharing.” (bron: Taichman DB, et al., 2017)

Data sharing statement

“Data sharing statements must indicate the following:

  • whether individual deidentified participant data (including data dictionaries) will be shared;
  • what data in particular will be shared;
  • whether additional, related documents will be available (e.g., study protocol, statistical analysis plan, etc.);
  • when the data will become available and for how long;
  • by what access criteria data will be shared (including with whom, for what types of analyses and by what mechanism).“

(bron: Taichman DB, Sahni P, Pinborg A, Peiperl L, Laine C, James A, et al., 2017)

In het artikel is een tabel opgenomen met voorbeelden van ‘Data Sharing Statements’.

Data sharing plan

De door het ICMJE gehanteerde definitie van een ‘data sharing plan’ is terug te vinden in een voorstel dat begin 2016 aan het publiek is voorgelegd:

“This plan [for data sharing] must include where the researchers will house the data and, if not in a public repository, the mechanism by which they will provide others access to the data, as well as other data-sharing plan elements outlined in the 2015 Institute of Medicine Report* (e.g., whether data will be freely available to anyone upon request or only after application to and approval by a learned intermediary, whether a data use agreement will be required).” (bron: Taichman DB, Backus J, Baethge C, Bauchner H, de Leeuw PW, Drazen JM, et al., 2016)

Op welke soorten onderzoek is de nieuwe ICMJE vereiste van toepassing?

De nieuwe ICMJE vereiste omtrent het delen van onderzoeksdata is, evenals de door het ICMJE vereiste prospectieve registratie in een clinical trial register, alleen van toepassing op klinische proeven. Het ICMJE hanteert daarbij de volgende definitie:

“The ICMJE defines a clinical trial as any research project that prospectively assigns people or a group of people to an intervention, with or without concurrent comparison or control groups, to study the cause-and-effect relationship between a health-related intervention and a health outcome.

 

Health-related interventions are those used to modify a biomedical or health-related outcome; examples include drugs, surgical procedures, devices, behavioural treatments, educational programs, dietary interventions, quality improvement interventions, and process-of-care changes.

 

Health outcomes are any biomedical or healthrelated measures obtained in patients or participants, including pharmacokinetic measures and adverse events.”

(bron: ICMJE, 2016)

Welke clinical trial registers zijn geschikt?

“The ICMJE accepts registration in any registry that is a primary register of the WHO International Clinical Trials Registry Platform (ICTRP) (www.who.int/ictrp /network/primary/en/index.html) or in ClinicalTrials.gov, which is a data provider to the WHO ICTRP.” (bron: ICMJE, 2016)

Echter voor de klinische proeven die op of na 1 januari 2019 starten met de ‘enrollment’ valt er weinig te kiezen. Vooralsnog is alleen van ClinicalTrials.gov bekend dat het is aangepast en de mogelijkheid biedt om een ‘data sharing plan’ toe te voegen aan de registratie van de klinische proef. Of de overige clinical trial registers reeds zijn aangepast is niet bekend.

De WHO steunt het voornemen om ‘data sharing statements’ in de registratie op te nemen maar er zijn geen aanwijzingen dat de ‘WHO Registry Criteria‘ op korte termijn zullen worden aangepast. Zolang de WHO de criteria niet worden aangepast is het aan de clinical trial registers zelf om te beslissen of zij tot aanpassing overgaan.

Op welk moment moet een klinische proef in een clinical trial register worden geregistreerd?

De registratie van de klinische proef dient volgens de ICMJE vereisten plaats te vinden voorafgaande aan of op het moment van ‘enrollment’ van de eerste proefpersoon.

“The ICMJE does not define the timing of first patient enrollment, but best practice dictates registration by the time of first patient consent.” (bron: ICMJE, 2016)

Voor welke wetenschappelijke tijdschriften geldt de nieuwe vereiste?

Deze nieuwe vereiste geldt voor de tijdschriften die lid zijn van het ICMJE, alsmede de tijdschriften die geen lid zijn maar die hebben aangegeven de ICMJE vereisten te hanteren (zie ook het overzicht van journals op de ICMJE website). Tijdschriften die hebben toegezegd de ICMJE vereisten te hanteren dienen de naleving van de vereisten zelf te handhaven.

Stelt het ICMJE nu ook het delen van onderzoeksdata verplicht?

Nee, is het korte antwoord.

“These initial requirements do not yet mandate data sharing, but investigators should be aware that editors may take into consideration data sharing statements when making editorial decisions.” (bron: Taichman DB, et al., 2017)

Begin 2016 is er een publieke consultatie geweest over deze vereiste en het ICMJE heeft op basis van de reacties die zij heeft ontvangen geconcludeerd dat het nog te vroeg is om het delen van onderzoeksdata te verplichten.

“Many [stakeholders] raised valid concerns regarding the feasibility of the proposed requirements, the necessary resources, the real or perceived risks to trial participants, and the need to protect the interests of patients and researchers.” (bron: Taichman DB, et al., 2017)

Er wordt weliswaar gewerkt aan oplossingen, maar er zijn op dit moment nog veel vragen die beantwoord moeten worden alvorens het delen van onderzoeksdata kan worden verplicht.

“Unresolved issues remain, including appropriate scholarly credit to those who share data, and the resources needed for data access, the transparent processing of data requests, and data archiving.” (bron: Taichman DB, et al., 2017)

Meedenken?

Het delen van onderzoeksdata moet de norm worden en in haar poging deze ambitie te realiseren nodigt het ICMJE belanghebbenden uit om mee te denken. Via een feedback formulier op de website van het ICMJE kunnen oplossingen worden aangedragen.

Bronnen

Gerelateerd

Meer achtergronden en verwijzingen

Voor meer achtergronden en verwijzingen, lees ook het item “Nieuwe ICMJE vereisten omtrent delen van onderzoeksdata: ‘data sharing statement’ en ‘data sharing plan“ dat is verschenen in de Nieuwsbrief voor Goede Onderzoekspraktijken nr. 34 van 18 Juni 2017.

Rennes 15 januari 2016, Frankrijk (BIA 10-2474)

Richtlijnen en een selectie van in het nieuws en de media verschenen berichtgeving (bijgewerkt 23 juli 2016).

Tijdslijn van gebeurtenissen

Continue reading Rennes 15 januari 2016, Frankrijk (BIA 10-2474) →